KKTC’nin En Uzun Mücadelesi: Savaş Bittikten Sonra Başladı!

Bir savaşın bittiğini nasıl anlarız?
Silahlar sustuğunda mı? Sınırlar çizildiğinde mi? Yoksa anlaşmalar imzalandığında mı?
Belki de savaşların en büyük yanılgısı tam burada başlıyor. Çünkü bazı savaşlar cephede sona ererken başka bir biçimde devam eder: Diplomasi masalarında, spor sahalarında, sanat eserlerinde, medya ekranlarında ve insanların hafızasında…
KKTC’ye baktığımızda da yalnızca geçmişten kalan bir siyasi meselenin değil, bugün hâlâ devam eden bir varlık, temsil ve görünürlük mücadelesinin izlerini görmek mümkün. Çünkü bir ülkenin varlığı yalnızca haritalarla ölçülmüyor. Bazen asıl mesele, dünyaya kendinizi hangi hikâyeyle anlatabildiğinizde düğümleniyor.

Görünür Olmak da Bir Mücadeledir

Bugün dünyanın herhangi bir yerinde “KKTC” denildiğinde insanların zihninde ne beliriyor?
Bir siyasi anlaşmazlık mı? Bir sınır mı? Bir müzakere masası mı? Peki ya üniversiteler, gençler, sanatçılar, sporcular, müzisyenler, sokaklar, kültür ve gündelik hayat? Belki de asıl sorunlardan biri burada başlıyor. Erol Kaymak’ın, George Kyris’in The Europeanisation of Contested Statehood: The EU in Northern Cyprus adlı çalışmasına ilişkin 2017 tarihli değerlendirmesi, Avrupa Birliği’nin Kuzey Kıbrıs’taki kurumlar, siyasi partiler ve sivil toplumla ilişkisini “contested statehood” çerçevesinde tartışıyor. Kaymak’ın değerlendirmesi, KKTC’nin uluslararası konumunun yalnızca diplomatik ilişkiler üzerinden okunamayacağını düşündüren daha geniş bir çerçeve sunuyor. Belki de bugün bu soruyu biraz daha genişletmek gerekiyor: Bir ülke yalnızca diplomatik olarak mı görünür olur? Çünkü bir toplum yalnızca siyasi statüsü üzerinden anlatıldığında, insan hikâyeleri
kolayca görünmez hâle gelebiliyor.

Oysa KKTC yalnızca diplomasi haberlerinden ibaret değil. Sabah üniversitesine yetişen bir öğrenci, sahaya çıkan bir sporcu, eserinin başında çalışan bir sanatçı, yeni bir hayat kurmaya çalışan genç de bu ülkenin hikâyesinin bir parçası. Ve bazen bir ülkeyi dünyaya anlatan en güçlü şey, bir diplomatik bildiriden çok bir insanın kendi hayatıdır.

Bir Forma Bazen Bir Diplomat Kadar Konuşur

Sporun siyasetten uzak olduğu söylenir. Fakat spor, kimliğin ve temsilin en görünür biçimde ortaya çıktığı alanlardan biri değil midir? Bir forma, bir arma, bir bayrak, bir marş… Bunlar yalnızca sportif semboller değildir. 2022’de Konya’da düzenlenen 5. İslami Dayanışma Oyunları bunun çarpıcı örneklerinden biriydi. 56 ülkeden yaklaşık 4.200 sporcunun katıldığı organizasyonda KKTC’li sporcular yer alamazken, KKTC 5. Cumhurbaşkanı Sayın Ersin Tatar açılış törenine katıldı. Bu durum, KKTC’li sporcuların uluslararası spor organizasyonlarında temsil edilmesi meselesini yeniden gündeme taşıdı. Sahada binlerce sporcu varken, KKTC’li bir sporcunun sahada olmaması yalnızca sportif bir eksiklik olarak görülebilir mi? Belki de burada siyaset, sporun çizgilerine kadar uzanıyor. Fakat spor yalnızca bir engel alanı değildir. Aynı zamanda bir görünürlük alanıdır.
Bir sporcunun başarısı, hiç tanımadığı insanların KKTC’nin varlığından haberdar olmasını sağlayabilir. Çünkü bir rekorun tercümana ihtiyacı yoktur. Bir golün dili yoktur. Başarının kendisi bazen en güçlü anlatıdır.

Bir Tuvalin Pasaportu Olur mu?

Siyaset çoğu zaman ülkeleri isimlerle, sınırlarla ve statülerle anlatır. Sanat ise insanlarla. Sanatın sınırları ise haritalardan daha farklıdır. Bir tablo, bir film, bir fotoğraf ya da bir şarkı; siyasi tartışmaların birkaç cümleye sıkıştırdığı bir coğrafyaya insan yüzü kazandırabilir. Kıbrıs’ın uluslararası sanat organizasyonlarında temsili de bu açıdan düşündürücü. Fakat asıl sorulması gereken belki de şu: Kuzeyde üreten sanatçı kendi hikayesini dünyaya hangi kanallardan ulaştırabiliyor? Çünkü bir sanatçı yalnızca eser üretmez. Aynı zamanda yaşadığı coğrafyanın hikayesini de taşır. Siyasetin açıklayamadığı bir duyguyu bazen tek bir tablo anlatabilir. Bir filmin birkaç dakikası, yıllarca süren tartışmaların söyleyemediğini hissettirebilir.

Yeni Cephe Artık Ekranlarda

Bir zamanlar ülkelerin dünyadaki imajını büyük ölçüde gazeteler ve televizyonlar şekillendirirdi. Bugün ise birkaç saniyelik bir video milyonlarca insana ulaşabiliyor.
Bir sokak.
Bir yemek.
Bir konser.
Bir futbol maçı.
Bir öğrencinin üniversite hayatı. Bir sanat eserinin görüntüsü… Hepsi KKTC hakkında daha önce hiçbir şey duymamış bir insanın karşısına çıkabilir. Üstelik bugün KKTC’nin görünürlüğü yalnızca geleneksel medya aracılığıyla değil, dijital platformlarda bireysel olarak üretilen içeriklerle de şekilleniyor. Bir öğrencinin üniversite hayatını, bir sanatçının eserini, bir sporcunun başarısını ya da bir şehrin gündelik yaşamını paylaşması, hiç tanımadığı insanlara KKTC hakkında yeni bir hikâye anlatabiliyor. Peki bu yeni dünyada KKTC kendisini ne kadar anlatabiliyor? Daha önemlisi: KKTC’yi dünyaya kim anlatıyor? Belki artık yalnızca siyasetçiler değil. Sporcular, sanatçılar, öğrenciler, akademisyenler, girişimciler ve sosyal medya kullanıcıları da bu anlatının bir parçası çünkü bugün herkes, farkında olarak ya da olmayarak, yaşadığı yerin temsilcisine dönüşebiliyor.
Tanınmak başka, tanınır olmak başka! Elbette siyasi ve hukuki tanınma meselesi ayrı bir tartışmadır. Ancak KKTC’nin dünyadaki görünürlüğünü yalnızca bu başlığa indirgemek, başka bir gerçeği gözden kaçırabilir. Bir ülkenin kültürü tanınabilir. Sanatçısı tanınabilir. Sporcusu tanınabilir. Üniversitesi tanınabilir. Müziği, mutfağı ve insanları tanınabilir. Üstelik yükseköğretim bunun somut örneklerinden biri; Tomáš Hoch ve Viktor Heinz’in 2024 tarihli akademik çalışması, Kuzey Kıbrıs yükseköğretimini uluslararası tanınmama koşulları içerisinde inceliyor. Çalışma, bölgedeki üniversitelerin uluslararası öğrenci çekme kapasitesine ve uluslararası akademik ilişkiler kurma çabalarına dikkat çekerken, tanınmama durumunun yükseköğretim kurumlarının uluslararasılaşması önünde önemli engeller oluşturduğunu ortaya koyuyor. Çalışmada, Kuzey Kıbrıs’taki üniversitelerin Erasmus+ ve Horizon gibi programlara katılımının tanınmama statüsü nedeniyle ciddi biçimde sınırlandığı da belirtiliyor. Yani mesele yalnızca bir üniversitenin kapısında başlamıyor. Bir öğrencinin dünyaya açılan kapısında da başlıyor. Belki de siyasi alanda aşılması zor görünen bazı duvarlar, kültürel, akademik ve sportif alanlarda küçük kapılara dönüşebilir. Bu, sanatın ya da sporun siyasi sorunları tek başına çözeceği anlamına gelmez. Fakat insanların birbirini tanımasının, devletlerin birbirini tanımasından önce gelebilecek bir süreç olduğunu hatırlatır.

Peki Savaş Gerçekten Bitti mi?

Belki de bugün sorulması gereken soru budur. Çünkü savaşın sonrasında yalnızca sınırlar kalmadı; anlatılar da kaldı. Hafızalar kaldı. Semboller kaldı ve yeni kuşaklara aktarılan hikâyeler kaldı. Fakat yeni kuşak, geçmişin yalnızca taşıyıcısı olmak zorunda değil. Kendi hikâyesini de yazabilir. KKTC’nin geleceği belki de geçmişi unutmakta değil; geçmişi unutmadan yeni bir anlatı kurabilmekte yatıyor. Dünyaya yalnızca siyasi bir mesele olarak değil; gençleriyle, sanatçılarıyla, sporcularıyla, üniversiteleriyle, kültürüyle ve insanlarıyla kendisini gösterebilmekte… Çünkü bir ülkenin görünürlüğü yalnızca haritalarda değil, insanların zihninde de oluşur. Belki de KKTC’nin en uzun savaşı savaş bittikten sonra başladı. Ama bu savaşın yeni cephesi artık yalnızca toprak değil; görünürlük, temsil, kültür, anlatı. Ve belki çağımızın en güçlü mücadelesi, başkasını susturmak değil; kendi hikayeni dünyanın duyabileceği kadar güçlü ve sahici anlatabilmektir.

Elif Eylül AKTÜRK