Küresel piyasalarda jeopolitik belirsizlikler risk iştahını sınırlıyor

Küresel piyasalarda, ABD ile İran arasında mutabakat sağlanması ve Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılmasına yönelik gelişmelere karşın, görüşmelere ilişkin çelişkili haber akışı ve bazı piyasalardaki tatiller nedeniyle risk iştahı düşük seyrediyor.

ABD ve İran arasındaki olumlu gelişmelere karşın, taraflar arasındaki anlaşmaya ilişkin ayrıntıların netlik kazanmaması ve jeopolitik gelişmelere ilişkin karışık haber akışı küresel piyasalardaki risk iştahını törpülüyor.

ABD ile İran arasındaki mutabakat zaptının imzalanması, Hürmüz Boğazı’ndaki ticaretin yeniden canlanması ve petrol fiyatlarının düşeceğine dair iyimser öngörüleri güçlendirirken, bu öngörülerin enflasyon risklerini azaltacağına dair beklentiler hisse senedi piyasaları üzerinde bu hafta destekleyici bir etkiye sahip oldu.

Dün Beyaz Saray’da düzenlediği basın brifinginde, ABD-İran mutabakatını değerlendiren ABD Başkan Yardımcısı JD Vance, ABD ile İran arasındaki 60 günlük müzakere sürecinin resmen başladığını ve şu ana dek iki ülkenin mutabakat zaptındaki taahhütlerini yerine getirdiğini belirtti.

Şu ana kadarki gidişattan memnun olduklarını dile getiren Vance, “İranlılar, üst üste ikinci gece de Hürmüz Boğazı’ndaki hiçbir gemiye ateş açmadı, dolayısıyla şu ana kadar taahhütlerini yerine getiriyorlar. Abluka konusunda ise CENTCOM, bir düzineden fazla geminin deniz ablukamızı geçmesine izin verdi, biz de anlaşmanın ilk aşamasındaki taahhütlerimizi yerine getiriyoruz.” ifadesini kullandı.

ABD ile İran arasında savaşın durdurulması ve taraflar arasındaki sorunların görüşmelerle çözülmesini öngören 14 maddelik mutabakat zaptı, İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ve ABD Başkanı Donald Trump tarafından dijital ortamda imzalanmıştı.

Diğer taraftan Yerel medya kaynaklarına göre, İsviçre Dışişleri Bakanlığı, bugün yapılması planlanan ABD-İran görüşmelerinin iptal edildiğini duyurdu.

Açıklama ABD Başkan Yardımcısı JD Vance’in İsviçre seyahatinin şimdilik ertelendiğini bildirmesinin ardından geldi.

ABD Merkez Bankası’nın (Fed) faiz kararının etkileri de bu hafta piyasaların odağında yer aldı.

Analistler, piyasaların zaten Fed’in faiz artırım ihtimalini fiyatladığını, bu yüzden bu hafta jeopolitik risklerin azalacağına yönelik pozitif fiyatlamaların daha fazla öne çıktığını belirtti.

Düşen petrol fiyatlarıyla birlikte tahvil getirilerinde görülen gerileme de hisse senetleri üzerindeki baskıyı büyük ölçüde hafifletiyor.

Bu hafta borsalardaki yükselişlere teknoloji sektörü öncülük etti. Petrol fiyatlarındaki düşüş, yakıta büyük ölçüde bağımlı olan havacılık şirketlerinin hisseleri üzerindeki baskıyı da azaltıyor.

Enerji fiyatlarında düşüş görülse de fiyatlar halen savaş öncesi seviyelere gerilemedi. Bu durum enflasyonist baskıların sürmesine neden olurken, Fed’in faiz indirim beklentilerinden uzaklaşarak faiz artırabileceğine yönelik beklentileri güçlendirdi

Öte yandan Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, küresel enerjide beklenen değişime işaret ederek, “Hürmüz konusu nasıl sonuçlanırsa sonuçlansın önümüzdeki 2-3 yıl içinde dünya enerji haritasının yeniden çizilmeye başlanacağını düşünüyorum. Ortaklıklar yeniden tanımlanacak. Yeni ortaklıklar kurulacak.” dedi.

ABD’nin İran’a uyguladığı ablukayı kaldırmasının ardından petrol tankerlerinin Hürmüz Boğazı’ndan geçmeye başlamasıyla petrol fiyatları 80 doların altını görürken, taraflar arasındaki görüşmelere ilişkin belirsizliklerin devam etmesiyle bugün Brent petrolün varil fiyatı yüzde 0,4 artışla 79,5 dolarda seyrediyor.

Brent petrol haftayı yüzde 7,7 düşüşle tamamlamaya hazırlanıyor.

ABD’nin 10 yıllık tahvil faizi yatay seyirle yüzde 4,46’da seyrediyor. Piyasalarda Fed’in enflasyonla mücadelede edeceğine yönelik oluşan güvenle tahvil faizlerindeki satış baskısı bir nebze azaldı.

Fed’in şahin bir politika izlemesi ve para piyasalarındaki fiyatlamalarda faiz artırımına gideceğine bu yıl kesin gözüyle bakılmasıyla dolar endeksi bugün yüzde 2,2 artışla 101,1 seviyesine çıkarak 13 ayın en yüksek seviyesine çıktı.

Altının onsu ise dolara olan talebin artmasıyla yüzde 1,8 azalışla 4 bin 131 dolardan işlem görüyor.

New York borsası yükseldi

New York borsası, ABD ile İran arasında imzalanan mutabakat zaptının yarattığı iyimserlik ve teknoloji hisselerindeki yükselişin desteğiyle günü yükselişle tamamladı.

Kurumsal tarafta da ABD Başkanı Trump’ın, yarı iletken üreticisi Intel’in ABD’de çip tasarımı ve üretimi için Apple ile çalışacağını açıklamasının ardından Intel hisseleri yüzde 10,64 değer kazandı.

Çip sektöründeki diğer büyük şirketlerin hisselerinde de yükseliş görülürken, Nvidia’nın hisseleri yüzde 2,95, Micron Technology’nin hisseleri yüzde 8,7 ve Marvell Technology’nin hisseleri yüzde 7,27 arttı.

Halka arzının ardından ilk günlerinde hızlı bir yükseliş gösteren SpaceX hisseleri ise yüzde 3,56 düştü.

​​​​​​​Makroekonomik veri tarafında ise ABD’de ilk kez işsizlik maaşına başvuranların sayısı 13 Haziran ile biten haftada 226 bine inmesine karşın piyasa beklentilerinin hafif üzerinde gerçekleşti.

ABD’de piyasalar, bugün köleliğin son verildiği güne atfen federal tatil ilan edilen “19 Haziran” (Juneteenth) dolayısıyla kapalı olacak. ABD’de endeks vadeli kontratlar güne düşüşle başladı.

Avrupa borsaları İngiltere hariç yükseldi

Avrupa borsaları, düşen petrol fiyatlarından kaynaklı pozitif etkilerle dün alış ağırlıklı seyretti.

İngiltere Merkez Bankası (BoE) politika faizini piyasa beklentilerine paralel şekilde yüzde 3,75’te sabit bıraktı. BoE Para Politikası Kurulu açıklamasında, “Orta Doğu’daki savaş ve bunun enerji fiyatları ile İngiltere ekonomisine etkisi, enflasyon görünümüne ilişkin belirsizliğin başlıca kaynağı olmaya devam ediyor” ifadelerine yer verildi.

BoE Başkanı Andrew Bailey, karar sonrası yaptığı açıklamada, son günlerde gerileyen petrol fiyatlarının olumlu gelişme olduğunu ifade ederek, şunları kaydetti:

“Fiyatlar hala savaş öncesine göre daha yüksek seviyede. Gelecekte ne olursa olsun, son dört aydaki yüksek enerji fiyatları, halihazırda enflasyonist bir baskı oluşmaya başladığını gösteriyor. Merkez Bankası’nın görevi, enflasyonun yüzde 2’lik hedefimize sürdürülebilir şekilde ulaşmasını sağlayana kadar bu fiyatların kalıcı baskı oluşturmamasını sağlamak.”

PPK üyelerinden BoE Başkanı Andrew Bailey dahil 7’sinin politika faizini yüzde 3,75’te sabit tutma ve 2’sinin 25 baz puan artırma yönünde görüş bildirdiği belirtildi. Bir önceki toplantıda ise 1 üye faiz artırımı yönünde oy kullanmıştı.

Analistler, İngiltere’de açıklanan makroekonomik verilerin BoE’nin bekle-gör yaklaşımını desteklediğini söyledi.

Kararın ardından dün İngiltere’nin 2 yıllık tahvil faizi 4 baz puan artışla yüzde 4,18’e çıktı.

BoE kararı sonrasında sterlinde değer kaybı hızlanırken, sterlin/dolar paritesi bugün yüzde 2,2 azalışla 1,3170 seviyesine kadar gerileyerek mart ayından bu yana en düşük seviyeyi gördü.

Öte yandan Almanya’nın önde gelen ekonomik düşünce kuruluşlarından Ekonomi Araştırma Enstitüsü (Ifo), ülkenin gelecek yıla ilişkin büyüme tahminini Orta Doğu’daki savaşın ekonomik yansımaları nedeniyle aşağı yönlü revize etti.

Ifo’nun yayınladığı raporda, Enstitü, bu yıl için gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) büyüme tahminini değiştirilmeyerek yüzde 0,8 seviyesinde korudu. Enstitü, mart ayında yüzde 1,2 olarak açıklanan 2027 yılı GSYH büyüme tahminini ise Orta Doğu’daki savaşın ekonomik yansımaları nedeniyle yüzde 0,8’e düşürdü.

Söz konusu gelişmelerle İngiltere’de FTSE 100 endeksi yüzde 1,04 gerilerken, Almanya’da DAX 40 endeksi yüzde 0,37, Fransa’da CAC 40 endeksi yüzde 0,44 ve İtalya’da FTSE MIB 30 endeksi yüzde 0,18 değer kazandı. Avrupa’da endeks vadeli kontratlar güne karışık seyirle başladı.

Asya borsaları negatif seyrediyor

Asya’da bazı borsalarda tatil sebebiyle işlem yapılmazken, düşük işlem hacmi nedeniyle negatif bir seyir izleniyor.

Dolar/yen paritesinin 161’e yükselerek yaklaşık iki yılın en yüksek seviyesine çıkması Japon yetkililerinin yene müdahale edebileceği yönündeki beklentileri artırdı.

Öte yandan Japonya’da mayıs ayına ilişkin Tüketici Fiyat Endeksi (TÜFE), yüzde 1,5 artarak beklentiler dahilinde gerçekleşti. Ülkede TÜFE mayıs ayında yüzde 1,4 artmıştı.

Japonya’da mayıs ayına ilişkin çekirdek TÜFE ise yüzde 1,8 ile yaklaşık 4 yılın en yavaş artışını kaydetti.

Japonya’da TÜFE 2026 yılında ılımlı seviyelerde seyrederken, bunun başlıca nedeni, Ortadoğu çatışmasından kaynaklanan yüksek enerji fiyatlarının etkisini dengelemek için hükümetin yakıt ve enerji maliyetlerine yönelik sübvansiyonları oldu.

Ancak üretici fiyatları mart ayından bu yana keskin bir şekilde yükseldi ve bu durum, işletmeler için daha yüksek girdi fiyatlarının nihayetinde tüketicilere yansıtılacağı ve tüketici enflasyonunu artıracağı endişelerini artırdı.

Söz konusu gelişmelerle kapanışa yakın Japonya’da Nikkei 225 endeksi yüzde 0,7, Güney Kore’de Kospi endeksi yüzde 1,4 değer kaybetti. Çin ve Hong Kong borsalarında tatil nedeniyle işlem yapılmıyor.

Borsa günü yükselişle tamamladı

Dün alış ağırlıklı bir seyir izleyen Borsa İstanbul’da BIST 100 endeksi, günü yüzde 2,82 değer kazanarak 14.827,35 puandan tamamladı.

Borsa İstanbul Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) BIST 30 endeksine dayalı haziran vadeli kontrat ise dün günü akşam seansında normal seans kapanışının yüzde 0,2 altında 17.180,00 puandan tamamladı.

Dolar/TL dün günü yüzde 0,2 artışla 46,4393’ten tamamlarken, bugün bankalararası piyasanın açılışında önceki kapanışın hemen üzerinde 46,4440’tan işlem görüyor.

Analistler, bugün yurt içinde kapasite kullanım oranı, reel kesim güven endeksi ve uluslararası yatırım pozisyonunun takip edileceğini, yurt dışında ise ABD ve Çin’de piyasaların kapalı olacağını belirterek, teknik açıdan BIST 100 endeksinde 14.900 ve 15.000 puanın direnç, 14.700 ve 14.600 puanın destek konumunda olduğunu kaydetti.

Piyasalarda bugün takip edilecek veriler şöyle:

10.00 Türkiye, haziran ayı kapasite kullanım oranı

10.00 Türkiye, haziran ayı reel kesim güven endeksi

10.00 Türkiye, nisan ayı uluslararası yatırım pozisyonu