Karma oyun kaldırılmasına partilerden tam destek

Seçim sisteminde karma oyun kaldırılması gündemde. Meclis’te temsil edilen siyasi partilerin temsilcileri KIBRIS’a konuştu, karma oyun kaldırılmasına yeşil ışık yakarken, birtakım yenilikler de talep edildi.

Amaç iradenin sandığa yansıması… UBP Genel Sekreteri Ahmet Savaşan, yıllar içinde karma oy kullanımının azaldığını belirterek, son seçimde karma oy kullanan 8 bin seçmenin oyunun iptal olduğunu kaydetti. Savaşan, “Karma oyun kaldırılmasının temel amacı yurttaşlarımızın tercihlerini sandığa eksiksiz ve doğru biçimde yansıtabilmelerini sağlamaktır.” dedi.

“Erken seçim tarihle birlikte ele alınmalı”… CTP Genel Sekreteri Mehmet Kale Kişi, karma oyun kaldırılmasından yana olduklarını söyleyerek, yasanın karma oydan ibaret olmadığını, doğru yaklaşımın bu düzenlemeyi erken seçim tarihi ile birlikte ele almak olacağını ifade etti.

“Üç bölgeli sisteme geçilmeli”… DP Genel Sekreteri Serhat Akpınar, karma oyun kaldırılmasına prensipte olumlu yaklaştıklarını ifade ederek,  üç bölgeli bir seçim sistemine geçilmesinin, seçmen iradesinin daha doğru yansıtılmasına katkı sağlayacağını belirtti.

“Baraj yüzde 8’e çıkmalı”… YDP Genel Sekreteri Erşah Sabit Yılmaz, “karma oy kaldırılmalı, eski sistemde olduğu gibi 3 seçim bölgesine dönülmeli. Bununla birlikte partiler arası ittifakların yolu açılmalı ve seçim barajı yüzde 8’e çıkarılmalıdır.” diyerek reforma ihtiyaç olduğunu aktardı.

Cemre CEMALİ

Mevcut Seçim ve Halk Oylaması Yasası’nda bir oy verme çeşidi olan karma oyun kaldırılması için yasal değişiklik gündemde. Son dönemde kullanılan karma oyların büyük bir oranının yanlış kullanımı nedeniyle geçersiz olması bu sistemin kaldırılması için en önemli etken. Ülkemizdeki Milletvekilliği Genel Seçimlerinde karma oy kullanan seçmenlerin oylarının kimi zaman yarısı, kimi zaman ise yarısından fazlası geçersiz sayılıyor.

Bu durum, ülkede erken seçim tartışmaları varken; uzun bir süredir tartışılan karma oy sisteminin kaldırılması konusunu yeniden gündeme taşıdı.

Geçtiğimiz günlerde Başbakan Ünal Üstel de, Seçim ve Halk Oylaması Yasası’nda değişiklik yapmayı hedeflediklerini belirterek, karma oy konusunun ele alınmasının ardından erken seçim tarihinin açıklanacağını söyledi.

Yaşanan bu gelişmelerin ardından karma oyun kaldırılmasına ilişkin yasa tasarısının önümüzdeki günlerde Meclis gündemine getirilmesi beklenirken; KIBRIS muhabiri, Meclis’te temsil edilen siyasi partinin temsilcilerine karma oyun kaldırılmasına yönelik yaklaşımlarını sordu.

UBP Genel Sekreteri Savaşan: Karma oy kullanım oranı düşüyor

Hükümetin büyük ortağı UBP Genel Sekreteri Ahmet Savaşan, 2022 yılında yapılan erken genel seçimde yüzde 92 civarı seçmenin oyunu mühür olarak kullanıldığını anımsatarak, buna karşılık karma oy kullanan seçmen sayısının yüzde 8’in altında 7 bin 946’da kaldığını kaydetti.

Seçimlerin rakamsal sonuçları incelendiğinde, karma oy kullanımının yıllar içinde istikrarlı biçimde azaldığının açıkça görüldüğüne dikkat çeken Savaşan, “2013 genel seçimlerinde yüzde 19.5, 2018’de yüzde 10.7 olan karma oy oranı, 23 Ocak 2022 seçimlerinde yüzde 7.56’ya kadar gerilemiştir. Karma oy sisteminin yol açtığı sorunlar nedeniyle en az 8 bin seçmenin oyunun iptal olduğu değerlendirilmektedir. Yapılan hesaplamalara göre, karma oy kullanan seçmenlerin oylarının yaklaşık yüzde 60’ı geçersiz sayılmıştır. Bu durum, sistemin seçmen iradesinin sandığa sağlıklı biçimde yansımasını engellediğini açıkça ortaya koymaktadır.” dedi.

“Temel amaç yurttaşlarımızın tercihlerinin sandığa yansımasıdır”

Ulusal Birlik Partisi’nin, genel seçimlerde oy kullanma yöntemlerinden biri olan karma oy uygulamasına son verilmesi gerektiği görüşünde olduğunu ortaya koyan Savaşan, sözlerine şöyle devam etti:

“Bunun birden fazla gerekçesi olmakla birlikte, temel amaç yurttaşlarımızın tercihlerini sandığa eksiksiz ve doğru biçimde yansıtabilmelerini sağlamaktır. Mevcut seçim sistemi içinde karma oy kullanımı ciddi bir sorun hâline gelmiştir. Karma oyların yaklaşık yüzde 60’ının geçersiz sayılması, seçmenlerin bu sistemi uygulamakta yaşadığı zorlukların doğrudan bir sonucudur. Bu tablo, karma oyun seçmene sunulan gerçekçi ve işlevsel bir seçenek olmadığını göstermektedir.”

Savaşan’a göre karma oy uygulaması, siyasi partiler bünyesinde etkin biçimde çalışan, emek veren ve zaman harcayan adaylar açısından da adaletsiz sonuçlar doğuruyor. “Bu durum, seçim dışındaki siyasi faaliyetlerin—ülke sorunlarına yönelik görüş ve çözüm üretme, bu görüşleri halka anlatma gibi çalışmaların—itibar kaybetmesine yol açmakta; siyasi hayatı giderek çözüm üretemeyen bir yapıya sürüklemektedir” diyen Ahmet Savaşan, UBP’nin ülke sorunlarına çözüm üreten ve siyasi faaliyeti yaşamının merkezine koyan kişilerin emeğini ödüllendiren bir seçim sisteminden yana olduğunun altını çizdi. Savaşan, “Bu doğrultuda, ilk aşamada karma oy uygulamasının kaldırılmasının söz konusu hedefe bizi daha da yaklaştıracağına inanıyoruz.” diyerek sözlerini noktaladı.

CTP Genel Sekreteri Kişi: İlkesel olarak kaldırılmasından yanayız

Cumhuriyetçi Türk Partisi (CTP) Genel Sekreteri Mehmet Kale Kişi, karma oyunun kaldırılmasına ilişkin CTP’nin genel yaklaşımının net olduğunu belirterek, ilkesel olarak karma oyunun kaldırılmasından yana olduklarını söyledi.

Ancak bu tür düzenlemelerin kapsamlı tüm kesimlerin görüşleri alınarak gerekli değerlendirmeler ve tartışmalar ile birlikte ele alınması gerektiğini savunduklarını ifade eden Kişi, daha önce de vurguladıkları gibi Seçim ve Halkoylaması Yasası’nın yalnızca karma oy başlığından ibaret olmadığına dikkat çekti.

Kişi, Yüksek Mahkeme’nin yıllardır, 1976’dan bu yana güncellenmeyen seçim propaganda kuralları başta olmak üzere, yasa kapsamında dile getirdiği önemli talepler bulunduğunu ifade etti.

“Düzenleme erken seçim tarihi ile ele alınmalı”

Böylesine kritik düzenlemelerin tek bir milletvekilinin yasa önerisiyle değil, kolektif akıl ve geniş katılımla ele alınması gerektiğine inandıklarını söyleyen Kişi, sözlerine şöyle devam etti:

“Son tahlilde, halkın en acil gündemi erken seçimdir. Erken seçimi tarihi verme konusunda hükümet sürekli kaçınırken sadece karma oyu gündeme getirmesi doğru bir yaklaşım değildir. Doğru yaklaşım bu düzenlemeyi erken seçim tarihi ile birlikte ele almak olacaktır.”

DP Genel Sekreteri Akpınar: Prensip olarak olumlu yaklaşıyoruz

Demokrat Parti (DP) Genel Sekreteri Serhat Akpınar, Meclis gündemine gelmesi öngörülen karma oyun kaldırılması konusunu demokratik temsil, siyasal istikrar ve seçmen iradesinin daha sağlıklı yansıması çerçevesinde değerlendirdiklerini belirtti.

Akpınar, Demokrat Parti olarak karma oyunun kaldırılmasına prensipte olumlu yaklaştıklarını açıkça ifade ederek, mevcut uygulamanın zaman içerisinde seçmen iradesinin netleşmesi ve siyasi sorumluluğun şeffaf biçimde ortaya konması açısından bazı yapısal sorunlar ürettiğinin görüldüğünü belirtti.

“Üç bölgeli seçim sistemine geçilmeli”

Demokrat Parti’nin uzun süredir savunduğu temel yaklaşımın, ülke gerçeklerine daha uygun, temsilde adaleti güçlendiren ve siyasal istikrarı destekleyen bir seçim modelinin hayata geçirilmesi olduğunu vurgulayan Akpınar, bu çerçevede üç bölgeli bir seçim sistemine geçilmesinin, seçmen iradesinin daha doğru yansıtılmasına katkı sağlayacağı kanaatinde olduklarını dile getirdi.

Akpınar ayrıca, Meclis’te oluşacak genel uzlaşı ve demokratik kabule dayalı bir yasa hazırlığı söz konusu olması halinde Demokrat Parti’nin sürece yapıcı katkı koyacağını ve genel ilke olarak olumlu yaklaşacağını ifade etti.

Demokrat Parti’nin önceliğinin; demokratik meşruiyeti güçlendiren, sade, anlaşılır ve sürdürülebilir bir seçim sisteminin oluşturulması olduğunu belirten Akpınar, “Bu süreci bir siyasi avantaj tartışmasının ötesinde, demokrasinin kurumsallaşması ve halk iradesinin güçlendirilmesi başlığı altında değerlendiriyor ve tüm paydaşlarla diyaloga açık duruşumuzu sürdürüyoruz.”

YDP Genel Sekreteri Yılmaz: Partiler arası ittifakın önü açılmalı

Yeniden Doğuş Partisi (YDP) Genel Sekreteri Erşah Sabit Yılmaz, karma oyun kaldırılmasına ilişkin yasa değişikliğinin Meclis gündemine gelmesini beklediklerini ifade ederek, elde ettikleri bilgilere göre söz konusu düzenlemenin iki büyük parti arasında varılan mutabakat çerçevesinde ele alınacağını belirtti..

Yılmaz, “Bu, onların karar verip yürütecekleri bir konudur. Karma oyun kaldırılmasıyla ilgili yasa değişikliği Meclis’te görüşülecek” diyerek parti olarak bu kararı desteklediklerini söyledi.

Karma oyun kaldırılmasına yönelik kararın, geçtiğimiz yılın ocak ayında UBP Parti Meclisi’nde alındığını ve daha sonra komiteye sevk edildiğini hatırlatan Yılmaz, konunun yaklaşık bir yıldır komitede görüşüldüğünü kaydetti.

YDP’nin komiteye katıldığı günden itibaren net bir duruş sergilediğini vurgulayan Yılmaz, “Bizim önerimiz açıktır; karma oy kaldırılsın, eski sistemde olduğu gibi 3 seçim bölgesine dönülsün. Bununla birlikte partiler arası ittifakların yolu açılmalı ve seçim barajı yüzde 8’e çıkarılmalıdır” diye konuştu.

Bu dört unsurun bir bütün olarak ele alınması gerektiğinin altını çizen Yılmaz, “Bu maddelerden birinin eksik kalması, bizim seçim ve halk oylamasına ilişkin genel politikamızı sekteye uğratır. Bütüncül bir reformdan yanayız. Böylelikle daha istikrarlı, daha demokratik, daha çoğulcu ve daha eşit şartlarda bir yasama meclisi oluşacaktır” dedi.

“3 bölge sistemi bölgesel temsili güçlendirecek”

Yılmaz, üç bölgeye dönüş önerisinin detaylarını da paylaşarak, İskele-Gazimağusa’nın tek bölge, Girne-Güzelyurt-Lefke’nin tek bölge ve Lefkoşa’nın tek bölge olması gerektiğini ifade etti.

Bu sistemle milletvekillerinin kendi bölgelerine daha fazla yoğunlaşacağına dikkat çeken Yılmaz, “Bugün İskeleli bir milletvekili Lefke’den oy istemek zorunda kalıyor. Milletvekilleri, ülke genelinde oy peşinde koşmak yerine kendi bölgesinin sorunlarına yoğunlaşarak onları Meclis’e taşımalıdır.” dedi.

Yılmaz, üç bölge sisteminde bir milletvekilinin yalnızca kendi bölgesinden oy alarak Meclis’e gireceğini belirterek, bunun hem seçmenle bağın güçlenmesi hem de bölgesel sorunlara daha hâkim bir yasama anlayışını beraberinde getireceğini kaydetti.

“Karma oy demokratik iradeyi zedeliyor”

Karma oy uygulamasına yönelik eleştirilerini de dile getiren Yılmaz, 2022 Genel Seçimlerini örnek göstererek, oyların yaklaşık yüzde 12’sinin karma oy olarak kullanıldığını ve bunun ortalama yüzde 50’sinin yandığını söyledi.

Yılmaz “Bu, sandığa giden vatandaşın oyunun bir kısmının geçersiz sayıldığı anlamına geliyor. Bu durum demokrasinin tam işlemediğini gösteriyor” diyerek karma oy sisteminin kötü niyetli kişi ve gruplar tarafından suistimal edilebildiğini savundu.

Bu oylar üzerinden bir tür ‘kara borsa’ oluştuğunu ileri süren Yılmaz, “Belirli gruplar, karma oyları devşirerek milletvekili adayları üzerinde çıkar ilişkileri kurabiliyor. ‘Biz partili değiliz, şu adaylara oy vereceğiz’ gibi söylemlerle ‘kara borsa’ ortamı yaratılıyor. Bu da halkın demokratik tercihine zarar veriyor” ifadelerini kullandı.

“Şahıslar değil parti politikaları ön planda olmalı”

Yılmaz, senelerdir karma oyun kaldırılması ile ilgili sürekli girişimler olduğunu, zaman zaman bunun mecliste de gündeme geldiğini ancak bir sonuç alınamadığını ifade ederek “Eğer yine danışıklı dövüş olarak, CTP ile UBP’nin ‘al gülüm ver gülüm’ ya da ‘3 maymunu oynama sistemi’ değilse, karma oyun kaldırılması kararı bir ileri aşamaya taşınacak.” dedi.

YDP olarak sahada parti politikalarını anlatan milletvekili adaylarının artmasını istediklerini vurgulayan Yılmaz, karma oyun şahısları ön plana çıkardığını şu sözlerle anlattı:

“Seçimlerde parti politikalarını içeren kitapçıklar görmezden geliniyor, adayların kişisel popülerliği öne çıkıyor. Karma oy bunu tetikliyor. Oysa seçmen, parti ideolojisi, plan ve projeler üzerinden tercih yapabilmeli”

Yılmaz “Milletvekilleri kendi partisinin politikalarını anlatmak ve partisine mühür verecek seçmenden oy istemeli. Neden halkın genelinden oy istemek zorunda kalıyorlar?” diyerek, karma oy zihniyetinin ideolojileri ve projeleri geri plana ittiğini belirtti.

YDP Genel Sekreteri Yılmaz, “Memleketimizin yasama alanında yaşadığı sıkıntıların temelinde de bu anlayış yatıyor. Şahsiyeti geri plana çekmek zorundayız. Karma oy bu noktada demokrasinin önündeki en büyük tehlikelerden biridir” diyerek karma oy konusunda alınacak samimi bir kararın, yıllardır sonuçsuz kalan girişimlerin aksine, bu kez gerçek bir reformun önünü açabileceğini sözlerine ekledi.