HALKÇI KAPİTALİZM 3.0: ÜRETEN, PAYLAŞAN VE GÜÇLENEN BİR EKONOMİ

Dünya ekonomisi ciddi bir dönüşümden geçiyor. Uzun yıllardır bize kalkınmanın neredeyse tek yolu olarak sunulan ekonomik anlayışların, bugün toplumların karşı karşıya kaldığı gelir adaletsizliğine, üretim sorunlarına ve ekonomik kırılganlıklara tek başına çözüm üretemediğini görüyoruz.

Ben kapitalizme karşı değilim. Aksine; girişimciliğin, özel mülkiyetin, rekabetin ve serbest piyasanın ekonomik gelişmenin en önemli dinamiklerinden olduğuna inanıyorum.

Ancak serbest piyasa ile başıboş piyasa aynı şey değildir.

Kapitalizm de dünyadaki değişime ayak uydurmak, insanı ve toplumsal refahı yeniden merkeze almak zorundadır.

Ben bu yeni anlayışı “Halkçı Kapitalizm 3.0” olarak tanımlıyorum.

Halkçı Kapitalizm; sermayeyi düşman olarak görmez, fakat sermayenin tek başına amaç hâline gelmesini de kabul etmez. Girişimciyi destekler ama emeği değersizleştirmez. Özel sektörün dinamizmine inanır ama devletin ekonomiden tamamen çekilmesini doğru bulmaz.

Devlet ticaret yapanın rakibi değil; adil rekabetin hakemi, stratejik sektörlerin yol göstericisi ve toplumun ortak çıkarlarının koruyucusu olmalıdır.

Çünkü bir ülkenin gerçek zenginliği yalnızca bankalarındaki para miktarıyla, borsasının büyüklüğüyle veya finansal göstergeleriyle ölçülemez.

Gerçek zenginlik; fabrikasında ürettiğiyle, tarlasında yetiştirdiğiyle, geliştirdiği teknolojiyle, yetişmiş insan gücüyle, ihracatıyla ve vatandaşına sağlayabildiği refahla ölçülür.

Bu nedenle finansal spekülasyonlardan daha fazla üretimi ve katma değeri konuşmalıyız.

Para, yeniden üretimin hizmetine girmelidir.

Sermaye; fabrikaya, teknolojiye, tarıma, enerjiye, savunma sanayisine, bilişime ve istihdama yönelmelidir. Bir ekonomide para paradan daha kolay kazanılıyorsa, üreticinin yatırım yapma isteğinin zaman içerisinde zayıflaması kaçınılmazdır.

KAZANANIN KARŞISINDA DEĞİLİZ

Burada önemli bir ayrım yapmak gerekiyor.

Halkçı Kapitalizm, zenginliğe karşı değildir. Başarıya, kazanca veya sermaye birikimine karşı hiç değildir.

Üreten kazansın.
Yatırım yapan kazansın.
İstihdam sağlayan kazansın.
Risk alan girişimci kazansın.

Ama çalışan da ürettiği değerden hak ettiği payı alsın.

Bir ülke birkaç kişinin fakirleşmesiyle değil, milyonların zenginleşmesiyle kalkınır. Dolayısıyla mesele zenginin servetini azaltmak değil; toplumun daha geniş kesimlerinin refahını artırabilecek bir ekonomik düzen kurabilmektir.

DEVLET VE PİYASA BİRBİRİNİN RAKİBİ DEĞİLDİR

Yıllardır ekonomik tartışmalarımızı iki uç arasında yürütüyoruz:

Ya her şeyi devlet yapacak ya da devlet tamamen kenara çekilecek.

Oysa bana göre 21. yüzyılın ekonomisi bu iki anlayışın da ötesine geçmek zorunda.

Piyasa özgür olmalı. Girişimcinin önündeki gereksiz engeller kaldırılmalı. Özel sektör yatırım yapabilmeli, büyüyebilmeli ve dünyayla rekabet edebilmelidir.

Fakat devlet de gerektiğinde yön gösteren, denetleyen ve stratejik alanlarda uzun vadeli hedefler belirleyen güçlü bir aktör olarak varlığını sürdürmelidir.

Özellikle gıda, enerji, teknoloji, savunma sanayisi ve kritik altyapılarda yalnızca kısa vadeli piyasa şartlarıyla hareket etmek ülkeleri gelecekte ciddi risklerle karşı karşıya bırakabilir.

Son yıllarda dünyada yaşanan gelişmeler bunun ne kadar önemli olduğunu açık biçimde göstermiştir.

TÜRKİYE VE KKTC İÇİN ÜRETİM ODAKLI YENİ BİR DÖNEM

Bu düşüncenin Türkiye kadar Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti açısından da önemli olduğuna inanıyorum.

KKTC'nin geleceğini yalnızca tüketim, ithalat veya birkaç sektör üzerinden düşünmemeliyiz.

Üreten bir KKTC'yi konuşmalıyız.

Teknoloji üreten, nitelikli gençlerine kendi ülkesinde gelecek sunabilen, girişimciliği destekleyen, Türkiye ile ekonomik ve teknolojik entegrasyonunu daha ileri seviyeye taşıyan bir Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti mümkün.

Özellikle teknoloji, bilişim, enerji ve savunma sanayisi gibi yüksek katma değerli alanların KKTC'nin gelecek vizyonunda çok daha güçlü şekilde yer alması gerektiğini düşünüyorum.

Küçük ülkelerin dezavantajları vardır; fakat doğru alanlara yoğunlaştıklarında önemli avantajları da vardır. Teknoloji çağında ekonomik büyüklük artık yalnızca nüfusla veya yüzölçümüyle belirlenmiyor. Bilgi üreten, teknoloji geliştiren ve nitelikli insan kaynağını koruyan toplumlar öne çıkıyor.

MESELE KAPİTALİZMİ YIKMAK DEĞİL, ONU YENİDEN DÜŞÜNMEKTİR

Kapitalizm tarih boyunca birçok kez değişti. Bugün de yeni bir dönüşümün eşiğinde olduğumuzu düşünüyorum.

Benim Halkçı Kapitalizm 3.0 olarak ifade ettiğim yaklaşımın özü aslında çok basittir:

Serbest piyasa olacak ama kuralsız olmayacak.
Sermaye büyüyecek ama üretimden kopmayacak.
Girişimci kazanacak ama çalışan yoksullaşmayacak.
Devlet güçlü olacak ama girişimcinin önünü kesmeyecek.
Ekonomi büyüyecek ama büyümenin oluşturduğu refah toplumun geniş kesimlerine ulaşacak.

Çünkü ekonomi yalnızca rakamlardan ibaret değildir.

Ekonominin nihai amacı insandır.

Üreten insan, çalışan insan, yatırım yapan insan ve geleceğine güvenle bakabilen insan…

Türkiye'nin de KKTC'nin de geleceğinin üretimden, teknolojiden, girişimcilikten ve emeğe verilen değerden geçtiğine inanıyorum.

Sermaye ile emeği karşı karşıya getirmek yerine aynı kalkınma hedefinde buluşturabilirsek; devleti piyasanın rakibi değil hakemi ve yol göstericisi hâline getirebilirsek, daha güçlü ve daha adil bir ekonomik düzen kurabiliriz.

Halkçı Kapitalizm 3.0'ın iddiası tam olarak budur:

Daha az kapitalizm değil;
daha üretken, daha adil ve daha akılcı bir kapitalizm.
Ama, no-Neoliberalizm!

Fevzi Uzel