İran ve ABD'den Hürmüz Boğazı konusunda anlaşma sinyali: Taraflardan birinin geri adım atması gerekebilir!

İran, Hürmüz Boğazı'na ilişkin Umman ile yürütülen anlaşma taslağının hazırlanmasında son aşamaya gelindiğini açıkladı. ABD Başkanı Donald Trump ise boğazın yeniden ulaşıma açılmasına yönelik bir anlaşmanın bu hafta içinde duyurulabileceğini söyledi. Olası anlaşmanın, küresel enerji ticaretinin yeniden normale dönmesine katkı sağlaması ve çatışmaların sona erdirilmesi açısından önemli bir adım olabileceği değerlendiriliyor.

Ancak anlaşmanın hayata geçebilmesi için ABD'nin İran limanlarına uyguladığı ablukayı kaldırmasının gerekebileceği belirtiliyor. Trump yönetimi daha önce, Hürmüz Boğazı üzerinde İran'ın kalıcı kontrolünü güçlendirecek herhangi bir düzenlemeye karşı olduğunu açıklamıştı. Tahran ise savaş öncesindeki gibi tamamen uluslararası sular statüsüne dönülmesini kabul etmeyeceğini ve boğaz üzerinde belirli bir denetim yetkisi talep ettiğini ifade ediyor.

ABD ve İsrail, 28 Şubat'ta İran'ın nükleer programını sona erdirmek ve Tahran yönetimini zayıflatmak amacıyla askeri operasyon başlatmıştı. Ancak hedeflere ulaşılamamasıyla birlikte çatışmalar büyük ölçüde Hürmüz Boğazı üzerindeki kontrol mücadelesine dönüştü. İran'ın bölgedeki denetimini artırması ve deniz taşımacılığına yönelik saldırılar nedeniyle, dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin önemli bölümünün geçtiği boğazdaki gemi trafiği büyük ölçüde yavaşladı. Bu durum küresel enerji fiyatlarının yükselmesine ve dünya ekonomisi üzerinde baskının artmasına yol açtı.

İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Umman ile yürütülen anlaşmanın taslak çalışmalarında son aşamaya gelindiğini belirterek, "Belirli tarafların süreci engellememesi halinde ortak bir açıklama yapılacak." ifadelerini kullandı.

Taslak metin hazırlandı

Associated Press'e konuşan ve müzakereler hakkında bilgi sahibi iki bölgesel yetkili, İran ve Umman heyetlerinin anlaşma taslağını tamamladığını ve metnin İran'ın dini lideri Ayetullah Mücteba Hamaney'in nihai onayını beklediğini söyledi. Yetkililer, savaşın ilk günlerinde yaralandığı öne sürülen Hamaney'in o tarihten bu yana kamuoyu önüne çıkmadığını belirtti.

Aynı kaynaklar, taslak anlaşmanın geçici bir çözüm niteliği taşıdığını ve Haziran ayında ABD ile İran arasında varılan ancak daha sonra uygulanamayan mutabakatın devamı olarak değerlendirildiğini ifade etti.

Yetkililere göre anlaşma, ABD ile İran arasında nükleer program konusunda yeni müzakerelerin başlamasının da önünü açabilir. Daha önce paylaşılan bilgilere göre taslakta, Basra Körfezi'ne giriş yapan gemilerin İran'ın kontrolündeki rotayı, çıkış yapan gemilerin ise Umman'ın denetimindeki rotayı kullanması öngörülüyor. Güvenlik hizmetleri ve deniz çevresinin korunması karşılığında gemilerden ücret alınması planlanıyor.

ABD yönetimi ise İran'ın boğazdan geçen gemilerden ücret almasına kesin şekilde karşı çıktığını daha önce açıklamıştı.

Trump: Anlaşma çok yakın

ABD Başkanı Donald Trump, Hürmüz Boğazı'nın yeniden açılmasına ilişkin bir anlaşmanın yakın olup olmadığı yönündeki soruya, "Olabilir. Yarın ya da ertesi gün. Çok önemli ilerleme kaydedildi." yanıtını verdi.

ABD Başkan Yardımcısı JD Vance ise İran'la yürütülen sürecin karmaşık olduğunu belirterek, savaşın sona erdirilmesinin zaman alacağını söyledi. Vance, İran tarafını "müzakeresi son derece zor bir aktör" olarak nitelendirirken, ilerleme sağlanabilmesi için zaman zaman geri adımlar atılmasının gerekebileceğini ifade etti.

Piyasalarda ise gelişmeler yakından takip ediliyor. Gün içinde gerileyen petrol fiyatları daha sonra yeniden yükselişe geçti. Uluslararası gösterge Brent petrolün varil fiyatı yaklaşık 80 dolar seviyesinde işlem görmeye devam etti.

İsrail-Lübnan hattında gerilim yeniden yükseldi

Öte yandan İsrail ile İran destekli Hizbullah arasında yürürlükte bulunan kırılgan ateşkes de yeni gelişmelerle sarsıldı. İsrail ordusu, Güney Lübnan'daki Mansuri köyü için haftalar sonra ilk kez tahliye uyarısı yayımladı.

İsrail ordusu daha sonra yaptığı açıklamada, ateşkesin "açık şekilde ihlal edildiğini" öne sürerek Güney Lübnan'da hassas hava saldırıları başlattığını duyurdu.

Gerilimin arttığı süreçte Lübnan ve İsrail heyetleri, Roma'da ikinci gününe giren görüşmelerde İsrail güçlerinin Güney Lübnan'dan çekilmesi ve buna karşılık Hizbullah'ın silahsızlandırılmasını öngören anlaşmanın uygulanmasını ele aldı.

ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan ismi açıklanmayan bir yetkili, sahadaki gelişmeler nedeniyle Roma'daki görüşmelerin planlanandan erken sona erdiğini ancak müzakerelerin perşembe günü devam edebileceğini belirtti. Yetkili, yapılan görüşmelerin son derece verimli geçtiğini ifade etti.

Kaynak: Associated Press (AP)